Awaria telewizji satelitarnej niemal zawsze zaskakuje w najmniej dogodnym momencie. Ekran przestaje wyświetlać mecz czy serial, a zamiast obrazu pojawia się suchy komunikat o braku sygnału. Dekoder Canal+ lub Polsat Box przestaje reagować na pilota. Zanim złapiecie za telefon, by umówić fachowca, można samodzielnie przejść przez kilka etapów sprawdzania instalacji. W wielu wypadkach przyczyna leży w poluzowanym złączu, zawilgoconym kablu bądź przestawionej antenie. Poniżej rozkładamy diagnostykę na czynniki pierwsze — od rzeczy najprostszych po bardziej złożone.
Pierwszym tropem są komunikaty na ekranie. Urządzenia typu Polsat Box 4K, Polsat Box 4K Lite czy Ultrabox+ 4K od Canal+ potrafią wyświetlić kod NSS1 albo NSS2. Oznacza to, że sygnał z satelity nie dociera do dekodera. Przyczyną może być źle ustawiona antena, uszkodzony konwerter przy czaszy albo przerwany kabel koncentryczny. Komunikat „Brak sygnału — wyszukaj kanały” sugeruje natomiast problem z połączeniem między dekoderem a telewizorem — na przykład wybór niewłaściwego wejścia HDMI. Wystarczy wtedy nacisnąć przycisk SOURCE lub INPUT na pilocie od telewizora i przełączyć źródło na właściwe gniazdo.
Drugim ruchem jest zajrzenie do ustawień dekodera. W modelu Polsat Box 4K Lite ścieżka wygląda następująco: wchodzicie w menu, odszukujecie zakładkę z instalacją satelitarną i odczytujecie wartość MER. To parametr opisujący jakość sygnału, a nie tylko jego siłę. Minimum do stabilnego odbioru wynosi 12 dB, choć przy dobrze ustawionej antenie MER oscyluje w przedziale 15–17 dB i więcej. Jeżeli dekoder wskazuje MER poniżej 10 dB albo w ogóle nie wykrywa nośnej, problem siedzi w instalacji zewnętrznej — trzeba wyjść na dach lub balkon.
Zanim wyjdziecie na zewnątrz, dokładnie obejrzyjcie wtyk typu F przy dekoderze. Powinien być sztywno dokręcony do gniazda Soundbox 4K, Ultrabox+ czy innego modelu. Poluzowane złącze potrafi obciąć sygnał niemal do zera — szczególnie gdy oplot ekranu nie styka się pewnie z gwintem wtyku. Zwróćcie też uwagę, czy żyła środkowa (miedziany drucik) nie jest ułamana lub zagięta. Wtyk F montuje się w taki sposób: po zdjęciu około 8 mm zewnętrznej powłoki kabla wywija się oplot na zewnątrz, odsłania dielektryk na długości 5–6 mm, po czym nakręca wtyk tak, by dielektryk przeszedł przez otwór i zrównał się z krawędzią gwintu. Żyłę środkową przycina się na długość 2–3 mm wystającą poza krawędź złącza.
Gdy z wnętrza kabla przy odkręconym wtyku sączy się woda, to znak, że zewnętrzna powłoka przewodu pękła gdzieś na trasie — prawdopodobnie na dachu, przy rynnie albo w miejscu wejścia kabla do budynku. Dielektryk w większości przewodów koncentrycznych chłonie wilgoć jak gąbka i rozprowadza ją wzdłuż całego odcinka. Efektem jest korozja wewnętrznej żyły, spadek parametrów transmisyjnych i w konsekwencji zanik obrazu przy gorszej pogodzie. W takiej sytuacji nie opłaca się wycinać uszkodzonego fragmentu i łączyć go beczką — wilgoć zdążyła już przeniknąć dalej. Jedynym rozsądnym wyjściem jest położenie nowego kabla na całej długości od konwertera do gniazdka w mieszkaniu.
| Objaw | Prawdopodobna przyczyna | Działanie |
|---|---|---|
| Woda w kablu przy dekoderze | Pęknięta powłoka zewnętrzna na trasie przewodu | Wymiana całego odcinka kabla na żelowany |
| MER poniżej 10 dB, siła sygnału ok. 30-40% | Przestawiona antena, przeszkoda na drodze sygnału | Korekta ustawienia anteny, przycięcie gałęzi |
| MER = 0 dB, dekoder nie widzi sygnału | Przerwany kabel, uszkodzony konwerter, zwarcie | Sprawdzenie ciągłości kabla, wymiana LNB |
| Obraz znika tylko podczas deszczu | Nieszczelna obudowa konwertera, mikropęknięcia | Wymiana konwertera na nowy |
Przy zakupie nowego przewodu warto sięgnąć po kabel żelowany z podwójnym ekranem, na przykład Triset 113 PE lub przewód klasy A++ dostępny w sklepach internetowych oraz dobrych hurtowniach instalatorskich. Wypełnienie żelowe działa jak bariera — nawet jeśli powłoka zewnętrzna pęknie, wilgoć nie przedostaje się w głąb dielektryka. Zwykły kabel PVC bez żelu nadaje się wyłącznie do prowadzenia wewnątrz budynku, pod warunkiem że odcinek zewnętrzny wykonano z przewodu odpornego na warunki atmosferyczne. Na zewnątrz kabel mocuje się uchwytami co 40–50 cm, unikając ostrych zagięć poniżej promienia 5 cm.
Jeśli samodzielnie układacie nowy przewód, przygotujcie:
Wchodząc na dach, pierwsze spojrzenie kierujecie na czaszę anteny. Powinna być czysta, bez wgnieceń i odkształceń. Nawet niewielkie wybrzuszenie na powierzchni odbijającej potrafi rozproszyć sygnał na tyle, że MER spada o 3–5 dB. Stalowe czasze rdzewieją od spodu przy uchwycie — to miejsce trzeba sprawdzić szczególnie uważnie. Aluminiowe są lżejsze i nie korodują, ale łatwiej ulegają deformacji przy silnym wietrze.
Następnie oceńcie stan konwertera, czyli elementu zamocowanego na wysięgniku przed czaszą. Plastikowa osłona powinna być przejrzysta, bez pęknięć i nalotu. Z czasem plastik mętnieje pod wpływem promieniowania UV, a mikropęknięcia przepuszczają wilgoć do elektroniki. Sprawdźcie też, czy uchwyt konwertera nie jest poluzowany — nawet 2–3 milimetrowe przesunięcie LNB względem ogniska czaszy drastycznie pogarsza odbiór. Wtyki F przy konwerterze muszą być dokręcone i zabezpieczone przed deszczem. Brak osłony gumowej na złączu to proszenie się o kłopoty przy pierwszej ulewie.
Konwerter LNB psuje się stopniowo. Najpierw podczas deszczu obraz zaczyna „klatkować”, później zanika nawet przy lekkim zachmurzeniu, aż w końcu dekoder wyświetla stały komunikat o braku sygnału. Na forach instalatorskich przewija się opinia, że konwertery produkowane kilkanaście lat temu — na przykład stare egzemplarze Sharp montowane przy pierwszych instalacjach Cyfry+ — potrafią działać bez zarzutu przez 15–20 lat. Nowe modele bywają mniej odporne na warunki atmosferyczne, ale oferują funkcje niedostępne w starszych konstrukcjach.
Typy konwerterów różnią się liczbą wyjść i technologią:
Sama wymiana konwertera nie jest skomplikowana mechanicznie. Odkręcacie starą jednostkę z uchwytu (zwykle jedna śruba imbusowa lub nakrętka), odłączacie kable, przykręcacie nowy egzemplarz, podłączacie przewody i zabezpieczacie złącza. Po wymianie antena może wymagać drobnej korekty ustawienia, bo nawet identyczny model konwertera potrafi mieć nieco inną charakterystykę odbioru. Jeśli nie macie miernika sygnału, poproście kogoś, by obserwował wskaźnik MER w dekoderze, podczas gdy wy delikatnie poruszacie konwerterem w uchwycie — góra/dół i przód/tył. Przy maksymalnej wartości dokręcacie śruby na sztywno.
Są sytuacje, w których lepiej od razu umówić instalatora. Dotyczy to zwłaszcza anten zamocowanych na kominach, przy stromych dachach lub na wysięgnikach powyżej 3 metrów nad poziomem gruntu. Fachowiec dysponuje miernikiem sygnału z pomiarem MER i BER, który pokazuje nie tylko siłę, ale też poziom błędów w transmisji. Profesjonalny pomiar trwa kilka minut i od razu wskazuje, czy kłopot tkwi w ustawieniu anteny, jakości kabla, czy może w samym dekoderze. Instalatorzy pracujący na terenie Warszawy i okolicznych miejscowości znają lokalne uwarunkowania — wiedzą na przykład, że przy silnym wietrze anteny na dachach bloków potrafią się rozregulować nawet o 2–3 stopnie, co przy wąskiej wiązce satelitarnej oznacza całkowity zanik sygnału.
Kolejnym argumentem za wezwaniem fachowca jest sytuacja, gdy uszkodzeniu uległ maszt lub uchwyt anteny. Korozja śrub i obejm po kilkunastu latach eksploatacji bywa tak zaawansowana, że próba odkręcenia kończy się urwaniem łba śruby. Wtedy konieczne jest nawiercanie i użycie wykrętaków — czynność ryzykowna na wysokości bez odpowiedniego sprzętu. Podobnie rzecz ma się z kablami prowadzonymi w tynku — ich wymiana bez kucia ścian jest możliwa tylko wtedy, gdy stary przewód swobodnie przesuwa się w peszlu. W przeciwnym razie trzeba kuć bruzdy, co już wykracza poza zakres domowej naprawy anteny.
Gdy wymieniliście kabel lub konwerter, czaszę trzeba ustawić od nowa. Dla satelity Hotbird, z którego nadawane są polskie pakiety Polsat Box i Canal+, antenę kieruje się na południe z bardzo niewielkim odchyleniem na zachód. Kąt podniesienia (elewacja) wynosi około 29–30 stopni. Nie potrzebujecie do tego drogiego miernika — wystarczy tani SAT-Finder z diodą i regulacją czułości, dostępny w marketach budowlanych. Podłączacie go szeregowo między konwerter a dekoder i kręcicie czaszą do momentu, aż wskazówka wysteruje się maksymalnie, a pisk będzie najgłośniejszy. Potem zmniejszacie czułość i powtarzacie regulację. Na koniec sprawdzacie MER w dekoderze — jeśli przekracza 14–15 dB, ustawienie jest prawidłowe.
Osobną kwestią pozostaje odbiór z Astry, z której nadają kanały takie jak TV Trwam czy stacje niemieckojęzyczne. Do tego potrzeba albo drugiego konwertera na tym samym wysięgniku (konfiguracja zez), albo konwertera typu Monoblock, który ma wbudowane dwa odbiorniki w jednej obudowie. Montaż zeza wymaga jednak dużego wyczucia i bez miernika z analizą widma łatwo o pomyłkę.
To niemal zawsze wskazuje na nieszczelność gdzieś w torze sygnałowym. Woda dostaje się do pękniętej powłoki kabla albo przez mikroszczeliny w obudowie konwertera. Przy bezdeszczowej aurze instalacja działa, bo elektronika zdążyła wyschnąć. Podczas opadów wilgoć ponownie zwiera lub tłumi sygnał. Rozwiązaniem jest wymiana nieszczelnego elementu — najczęściej konwertera albo odcinka kabla między anteną a wejściem do budynku.
Tak. Z upływem lat elementy elektroniczne w konwerterze — zwłaszcza oscylator lokalny — tracą swoje nominalne parametry. Przesunięcie częstotliwości oscylatora o zaledwie 1–2 MHz skutkuje pogorszeniem MER o kilka decybeli. Do tego dochodzi degradacja plastikowej osłony pod wpływem UV i korozja styków wewnątrz gniazd F. Jeśli konwerter ma ponad 12–15 lat, opłaca się go wymienić nawet przy braku widocznych pęknięć.
Koszt zależy od zakresu prac. Sama regulacja anteny to wydatek rzędu 120–180 zł. Wymiana konwertera wraz z ustawieniem zamyka się w przedziale 150–230 zł plus cena samego podzespołu. Wymiana kabla z prowadzeniem po elewacji to dodatkowe 5–8 zł za metr bieżący przewodu wraz z robocizną. Ceny różnią się w zależności od dojazdu i dostępności do miejsca montażu. Warto poprosić o wycenę przed przyjazdem — renomowani instalatorzy robią to przez telefon na podstawie opisu usterki.
Nie da się tego zrobić przez zwykły rozgałęźnik. Standardowa instalacja satelitarna z konwerterem Single lub Twin wymaga osobnego przewodu do każdego tunera. Jeśli macie tylko jeden kabel, a chcecie dwa dekodery, potrzebny jest konwerter Unicable (SCR). Podłącza się go tak samo jak zwykły, ale w menu obu dekoderów trzeba przypisać im różne kanały SCR (np. 0 i 1). Konwerter Unicable przesyła kilka programów jednym przewodem, a każdy tuner wybiera z tej wiązki swoją częstotliwość.
